Korku Ve Titreme – Søren Kierkegaard

Korku Ve Titreme ‘de filozof İbrahim’in oğlu İshak’ı kurban etme hikayesini anlatıyor. İbrahim’in sınavının zorluğu karşısında irkiliyor Kierkegaard. En büyük iman sınavı onundur yazara göre. Öyleyse, İbrahim kadar yüce kimse olmadığına göre İbrahim’i kim gerçekten anlayabilir? Filozof da İbrahim’i anladığını değil, onun anlaşılamazlığının nedenini anlatıyor. Hegel’i en iyi anlayanlardan biri olduğunu ama İbrahim’i anlayamadığını söylerken, bu anlaşılmazlığı onun oğlunu kurban etmesi hadisesinde buluyor. Gerçek ahlakın, ahlaklı gibi görünenden nasıl farklı olabileceği bu hikayede gizli ona göre. Evrensel etik açısından irdeliyor olayı. Çünkü İbrahim’in oğlunu kurban etmeye götürmesi evrensel etiğe asla uymamaktadır.

Hegel’in evrensel etiğine uymayan bir etik anlayışından bahsediyor filozof İbrahim hadisesinden yola çıkarak. Eğer Hegel’ciler evrensel etiği savunuyorlarsa İbrahim’in imanın babası olduğunu da savunamazlar. Neden mi? Filozofa göre İbrahim’in iman sınavı, olabilecek en büyük sınavdır. Bunun üç dört nedeni vardır ama en önemli nedenlerden birisi de İbrahim’in evrensel etiği bir kenara bırakmasıdır. Nedir bu nedenler? İlk olarak, İbrahim oğlunu kurban etmeye karar veriyor. İmanı buna yetiyor fakat İbrahim’in bunu yaparken bir tanrıya inanması yetmez, tanrının oğlunu ona geri verebileceğine yani absürde de inanması gerekiyor.

İkincisi ibrahim oğlunu öldürmeye giderken diğer insanları, evrenseli karşısına alacağını biliyor. Bu çok önemli bir nokta. Bir baba tanrılar kurban istiyor deyip çocuğunu idam edebilir ve evrensel onu alkışlayabilir. Cadı olduğu veya tanrılara hediye olsun diye kızını öldüren kişi en azından toplumun yani evrenselin saygısını kazanabilir. Bu onun avuntusu olabilir. Kişi evrensel için kendini feda edebilir ama İbrahim için bu geçerli değildir. İbrahim’in sığınacağı bir evrensel yoktur. Avunacağı bir toplum desteği yoktur. İbrahim oğlunu kurban etmeye karar vererek bireysel değerler uğruna evrenseli feda etmiştir. Bu da evrensel ahlakı geçersiz saydığını gösterir.

Korku ve Titreme ‘de, üçüncü olarak İbrahim’in sınavı şudur ki, İbrahim hükmü yerine getirecek kişi olduğundan hiçbir bahanesi olmayacaktır. Oğlunun başına gelen şeyi kadere veya talihsizliğe bağlayamayacaktır çünkü bizzat kendi eyleminin sonucu olacaktır bu ölüm. Eğer yanıldıysa ve bir yanlış yaptıysa sorumlusu kendisidir. İbrahim oğlunu bir savaşa, üstelik oğlunun büyük ihtimalle öleceği bir savaşa bile yollamış olsa bunu kadere bağlayabilirdi. Fakat İbrahim’in sınavının çetinliği buna da izin vermemektedir. Tüm bu sebeplerden dolayı “iman fatihi” diyor ona filozof Korku ve Titreme ‘de.

“Kim ibrahim’in eylemini evrenselle ilişkilendirebilir? İbrahim’in yaptığıyla evrensel arasında, İbrahim’in evrenseli aştığından başka herhangi bir temas noktası keşfedilebilir mi? İbrahim’in yaptığı bir ulusu kurtarmak, devlet fikrine arka çıkmak, kızgın tanrıları tatmin etmek değildir.”  Bu yönüyle İbrahim bir trajik kahraman değil iman fatihidir. Trajik kahraman evrenseli ifade etmek için kendisini terk eder; iman fatihi özel olmak için evrenseli terk eder. Öyleyse tekil birey özel olarak evrenselden yüksektir.

Tekil bireyin var oluşunun evrenselden yüce olduğu temeline dayanan bir gizleme olmadıkça, İbrahim’in davranışı savunulamaz. Zira İbrahim aracı etiksel değerlendirmeleri hiçe saymaktadır. Ancak eğer böyle bir gizleme varsa, o zaman, aracılık edilemez bir paradoksla karşı karşıyayız. Aracılık edilemez, zira tekil bireyin varoluşunun, özelliği içinde, evrenselden yüksek oluşuna dayalıdır ve aracılık edebilecek olan yalnızca evrenseldir. Hegel’ci felsefe hiçbir haklı gizleme ve haklı kıyaslanamazlık olmadığını varsaymaktadır.

İbrahim’in maksadını Sara’dan, Eleazar’dan ve İshak’tan gizlemesi etiksel olarak savunulabilir miydi?

Trajik kahraman tek başınalığın müthiş sorumluluğu hakkında hiçbir şey bilmez. Üstelik, trajik kahraman Clytemnestra ve İphigenia ile ağlayıp sızlayabilme avuntusuna sahiptir -ve hıçkırmak ve ağlamak rahatlık verir, seslendirilemeyen inlemeler ise işkencedir.

Kitabı incelemek ve satın almak için sayfayı inceleyebilirsiniz.

Admin hakkında 335 makale
Öğretmen, sosyal bilimler meraklısı, sadeleştirme uzmanı.

İlk yorum yapan olun

Bir Cevap Yazın