Köy Enstitüleri

Cumhuriyetin ilk yıllarında başta kırsal kesimde ekonomik ve toplumsal kalkınmayı hedefleyen Köy Enstitüleri 1940 yılında Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel zamanında tecrübe edilmiş bir eğitim modelidir. Köy Enstitüleri projesi tamamen Türkiye’ye özgü bir projedir. Bu milletin ihtiyaçlarından doğmuş ve bu ihtiyaçlara odaklanmıştır.

Nedir Köy Enstitülerin Kuruluş Amacı?

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında Anadolu ve kırsal kesimde okul ve öğretmen eksikliği oldukça fazlaydı. Dönemin siyasetçileri bu soruna bir çare arıyordu. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile birlikte Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel  ve İsmail Hakkı Tonuguç’un gayretleriyle bu proje gündeme geldi. Projenin amacı köylerde yaşayan ve ilkokul mezunu vasfı taşıyan çocukların Köy enstitülerinde eğitim görüp köylerine geri dönerek eğitim, sağlık ve tarım gibi konularda öncülük ve öğretmenlik yapmaları hedeflenmiştir.

Bu proje ile hem eğitim hem de ekonomik alanda hızlı bir gelişim hedeflenmiştir. Biliyorsunuz ki Cumhuriyetimizin ilk dönemlerinde okuma-yazma oranı yüzde 5 leri geçmiyordu ve halkımızın çoğunluğunun köylerde yaşaması sebebiyle bu proje büyük önem taşımaktaydı. Toplum için güçlü bir ileri atılım hamlesiydi.

Köy Enstitüsünde Ne Eğitimi Verildi?

Köy enstitülerinin kendisine ait tarlası, bağı, besi hayvanları, arı kovanları ve atölyeleri vardı. Köy Enstitülerinin en önemli özelliği de derslerin yarısının uygulamalı eğitim şeklinde yapılmasıdır. Yani hem teorik eğitim hem de uygulamalı eğitim birlikte gerçekleşmektedir. Uygulamalı eğitim olması gerçek hayat problemleriyle başa çıkmayı öğrettiği için değerlidir.

Bu okullardaki öğrenciler bir enstürman çalardı. Aşık Veysel gibi isimler bu okullarda dersler vermişti.

Bu eğitimin temeli John Dewey’ye dayanır. Bülbülü Öldürmek romanında geçen şu cümle köy enstitülerinde verilen eğitimin içeriğini anlamayı kolaylaştıracaktır.

“Senin kitap okumayı sevmediğini biliyorum, üzülme. Artık yeni bir eğitim modeli çıkmış ve kitap okumuyorsun! İnekleri merak ediyorsan inekler hakkında bir kitap okuman gerekmiyor, gidiyorsun ve bir inek sağıyorsun!”

John Dewey ülkemize gelmiş, ülkemizi gezmiş ve ülkemiz eğitimi hakkında rapor yazmış, eğitimci kimliği ile bilinen Amerikalı bir filozoftur. John Dewey ve Köy Enstitüleri arasındaki ilişki hakkında daha kapsamlı bir değerlendirme için ilgili yazıya bakabilirsiniz.

Köy Enstitüleri İle Neler Kazandık?

Bu proje sayesinde eğitim ve tarım alanında büyük gelişimler sağladık. 1940 ve 1946 yılları arasında tam 15 bin dönüm tarla tarıma uygun hale getirildi. Bu tarlarlarda üretimler başladı. 750 bin fidan dikildi, 1200 dönüm bağ oluşturuldu, 150 büyük çaplı inşaat, 60 işlik, 210 öğretmen evi, 36 ambar ve depo, 48 ahır ve samanlık, 100 km yol, 16 su deposu, 12 tarım deposu, 20 uygulama okulu ve 12 elektrik santrali yapıldı.

Köy Enstitüleri Nerelerde Kuruldu?

Ad/Bulunduğu İl Kuruluş Tarihi 1946’ya Kadar Çalışan Müdürlerin Adı
Akçadağ / Malatya 1940 Şinasi Tamer, Şerif Tekben
Akpınar-Ladik/ Samsun 1940 Nurettin Biriz, Enver Kartekin
Aksu / Antalya 1940 Talat Ersoy, Halil Öztürk
Arifiye / Sakarya 1940 Süleyman Edip Balkır
Beşikdüzü / Trabzon 1940 Hürrem Arman, Osman Ülküman
Cılavuz / Kars 1940 Halit Ağanoğlu
Çifteler / Eskişehir 1937 Remzi Özyürek, M. Rauf İnan, Osman Ülkümen
Dicle / Diyarbakır 1944 Nazif Evren
Düziçi / Adana 1940 Lütfi Dağlar
Erciş / Van 1948 İbrahim Oymak
Gölköy / Kastamonu 1939 Ali Doğan Toran
Gönen / Isparta 1940 Ömer Uzgil
Hasanoğlan / Ankara 1941 Lütfi Engin, Hürrem Arman, M. Rauf İnan
İvriz / Konya 1941 Recep Gürel, İ. Safa Güner
Kepirtepe / Kırklareli 1938 Nejat İdil, İhsan Kalabay
Kızılçullu / İzmir 1937 Emin Soysal, Hamdi Akman, Talat Ersoy
Ortaklar / Aydın 1944 Hayri Çakaloz
Pamukpınar / Sivas 1941 Şinasi Tamer
Pazarören / Kayseri 1940 Sabri Kolçak, Şevket Gedikoğlu
Pulur / Erzurum 1942 Ahmet Korkut, Aydın Arıkök
Savaştepe / Balıkesir 1940 Sıtkı Akkay

Köy Enstitüleri Neden Kapatıldı?

Köy enstitülerini 1946 yılına kadar Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel yönetti. 1946 yılından sonra ise Milli Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer tarafından yönetildi. Reşat Şemsettin Sirer Köy enstitülerini “Köy Öğretmen Okullarına” dönüştürdü. Köy Enstitüleri 1954 yılında Demokrat Parti tarafından kaldırıldı.

Köy Enstitülerinin kaldırılmasının nedenleri bugün de tartışılmaktadır. 1945’te Sovyetlerin Birliği Türkiye’den boğazlarda askeri üs ve Kars, Artvin, Ardahan’ı istedi. Bu olayla sıkışan ülke ABD’den yardım istemek  zorunda kaldı. ABD bu yardım talebini kabul etti. Soğuk Savaş döneminin bu hararetli zamanlarında tabii ki bu yardım karşılıksız olmayacaktı.

Türkiye’ye Truman Doktrini ile destekte bulunan ABD bunun karşılığında Türkiye’den serbest seçimlere dayanan demokrasinin yerleştirilmesini, “Milli Şeflik”, “Beş yıllık kalkınma planları” ve “Köy Enstitülerileri” gibi Sovyet sistemine benzer uygulamaların kaldırılmasını istedi. Görüldüğü üzere bu tarımsal kalkınma projesi birilerini oldukça rahatsız ediyordu. Bu projenin kaldırılması ile ilgili ilk adımlar atılmıştı.

1946 yılında proje ilk olarak Köy Öğretmen Okullarına dönüştürüldü. Sonrasında ise CHP’den bir grup ayrılıp Demokrat Partiyi kurdu. 1954 yılında ise Demokrat Parti hükümetince bu proje tamamen sonlandırıldı. Kaldırılmasının gerekçeleri arasında bu okulların komünist bir nesil yetiştirmesi, toprak ağaları ile enstitü öğretmenleri arasındaki çekişmeler gösterildi.

Tabii proje herkese göre güllük gülistanlık değildi. Bu projeye karşı çıkan Kazım Karabekir gibi çok önemli devlet adamları da vardı. Bozkırdaki Çekirdek romanı köy enstitüleri konusunu enine boyuna ele alan muhteşem bir kitap. Neden bu okullara karşı çıkılması gerektiğini de ele alıyor.

Kaynakça ,  Kaynakça2

Yiğit Aka hakkında 11 makale
İstanbul Aydın Üniv. 3.Sınıf Hukuk Fakültesi Öğrencisi , İlgi Alanlarım: Tarih, Ekonomi, Tarım ve Spor

İlk yorum yapan olun

Bir Cevap Yazın