Neden Unuturuz? (Psikolojik Sebepleri)

Neden unuturuz? Bu sorunun psikolojik bir cevabı var Freud’a göre. Unutma derken Freud’un kastettiği bir yabancı dili veya bir enstrümanı çalmayı zamanla unutma değil. O anlık unutma örneklerinden yola çıkarak neden unuturuz sorusunun cevabını veriyor. Bir kişi veya yer ismi neden bir türlü aklımıza gelmez, neden bir yere koyduğumuz eşyayı nereye koyduğumuzu unuturuz? Ve gün içinde yapmamız gereken bir işi neden unuturuz?

Genel unutkanlığın nedenini zamanla ilgili konuyla olan bilişsel bağların ve dış imgelerin zayıflaması olarak değerlendirilebilir. Beyinle ilgili hastalıklar da bir nedendir. Yazı unutmanın psikolojik nedenleri hakkındadır. Örneğin isimleri hatırlayamama sadece psikolojik nedenli değildir fakat psikolojik bir nedeni de olabilir Freud’a göre.

Bizi rahatsız eden şeyleri unutma eğilimindeyiz.

Freud’a göre bu gün içindeki basit unutkanlıklarımızın nedeni bilinç dışımız. Eğer bir kişi ya da yer ismi bize istemediğimiz bir şeyi hatırlatıyorsa o kişi adını veya yer adını bir savunma mekanizması olarak unuturuz. Bir şeyi unutuyorsak orada bizi rahatsız eden bir şey vardır. Bunla ilgili Freud’un birkaç örneğine bakalım.

1898’deki yazımda anlattığım, yabancı bir kentteki bir adreste, ziyaret etmek durumunda olduğum,  ancak bu konuda çok isteksiz bulunduğum birinin evini ararken sokağın adını unuttuğum ve de hiçbir  şekilde aklıma getiremediğim olayda, normalde sayılan anımsamada büyük güçlük çekmeme karşın, evin numarası benimle alay edercesine çok net bir şekilde aklımda kalmıştı.

Durum her zaman bu kadar basit olmayabilir. Mesela isimleri neden unuturuz? Unuttuğumuz ismin bize bir şey çağrıştırmadığını söylesek bile aslında rahatsız olduğumuz başka bir kelimeye benzerliğinden dolayı onu unutabiliriz. Bu benzerliği bilinç düzeyinde biz anlamayabiliriz ama zihin farkında olacaktır.

Bir  başka seferinde, tam Reichenhall tren istasyonunda bilet  ayırırken, bir sonraki büyük istasyonun adı aklıma gelmedi. Çok iyi bildiğim  bir addı, çok sık oradan geçiyordum. Tarifeye bakmak zorum da kaldım.  İstasyonun  adı  ” Rosenheim” Adı okuduğum anda hangi çağrışım  nedeniyle unuttuğumu anladım. Bir saat önce, Reichenhall yakınlarında bir evde  oturan  kız  kardeşimi  ziyaret  etmiştim;  kardeşimin adı Rosa’ydı, dolayısıyla  burası  aynı  zamanda  “Rosenheim,  [“Gül-evi”]  oluyordu.  Bendeki “aile kompleksi” istasyonun adını belleğimden çıkarmıştı.

Başka bir örnek şudur: Sicilya’da güzel bir gece geçiren iki kişiden yaşlı olan kişi geceyle ilgili tüm ayrıntıları hatırladığı halde eğlendikleri yerin adını bir türlü hatırlamaz. Daha sonra anlaşılır ki bu adın ikini kısmı “emekli asker” anlamına gelen bir kelimeyle biter. Yaşlı adam o sıralar yaşlılığı ile ilgili şakalara maruz kalmıştır ve zihni ona yaşlılığını hatırlatan bu kelimenin bilinç düzeyine çıkmasına izin vermez.

Unutmanın sebeplerinden birisi de gizli arzuların dışa vurmasıdır.

Bununla ilgili şöyle bir olay anlatır Freud:

Dr. Hanns Sachs aktarıyor: “Genç bir adam, bir pansiyonda, bir  İngiliz bayanla tanışıyor ve ondan hoşlanıyor. Tanışmalarının ilk akşamı,  erkeğin biraz iyi bildiği kadının ana dilinde konuşuyorlar; konuşma sırasında “altın” sözcüğünün İngilizcesini kullanmak istiyor. Ne kadar çabalarsa  çabalasın, sözcük aklına gelmiyor.

Onun yerine, Fransızca ör, Latince aurum ve Yunanca chrysos imge adlar olarak ısrarla aklına geliyor, aradığı sözcükle  ilişkili olmadıklarını kesinlikle bilmesine karşın, bu adları belleğinden kovmak  için büyük bir çaba harcaması gerekiyor. Sonunda derdini anlatmanın tek yolu  olarak hanımın elindeki altın yüzüğe dokunuyor.

Bir türlü anımsayamadığı altının İngilizcesinin, Almancadaki sözcükle yani gold’la tıpatıp aynı olduğunu hanımdan duyunca müthiş  şaşırıyor. Unutmanın yarattığı fırsat sayesinde gerçekleşen bu dokunmanın büyük önemi, yalnızca* eli elin üzerine  koyma ya da dokunma güdüsünün karşı durulmaz doyumunda yatıyor değildi çünkü âşıkların seve seve kolladığı ve yararlandığı başka fırsatlar vardır bu  iş için. 

Burada asıl önemli olan söz konusu davranışın flört beklentisini  açıklığa kavuşturmaya yardım etmiş olmasıdır. Hanımın bilinçdışı, özellikle de konuşmakta  olduğu  adama  karşı  bilinçdışında  bir  çekim  duyuyorsa, unutmadaki masumluk maskesi ile gizlenmiş farklı amacı sezecektir. Erkeğin  dokunmasına karşı gösterdiği tutum ve davranışı yaratan itici gücü kabullenişi,  böylece -her iki taraf için de bilinçsiz, ama gene de tümüyle apaçık olarak- flörtün o anda başladığı konusunda bir uzlaşmanın aracı olmuştur.”

Örnekler Freud’un Günlük Yaşamın Psikopatolojisi kitabından alınmıştır. Kitabı buradan satın alabilirsiniz. Kitapta unutmanın ne kadar güçlü bir savunma mekanizması olduğu ele alınmaktadır. Bir yerde bir eşyamızı unutma, saklanan eşyanın yerini unutma, gün içinde yapılması gereken bir işi unutma gibi konular kitapta ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bunların nedenleri ve örnekleri farklı olmakla birlikte unutma ediminin çoğu zaman organizmayı rahatsız eden b,r durumdan kurtulma isteği ya da arzulanan bir duruma erişme isteği.

Admin hakkında 323 makale
Öğretmen, sosyal bilimler meraklısı, sadeleştirme uzmanı.

İlk yorum yapan olun

Bir Cevap Yazın