Açık Kültür, Sosyal Bilimler

Para Mı Dünyayı İyileştirme Düşüncesi Mi Motive Eder?

İnsanın bir işi yapmasını içsel ya da dışsal bir motivasyon sağlar. En önemli dışsal motivasyon ise neredeyse bütün işlerin yürümesini sağlayan paradır tabii. Fakat para işlerin yürümesini sağlasa da insanı motive etmek bir yana motivasyonunu düşürebilir bile. Drive Nasıl Motive Oluruz? Nasıl Motive Ederiz adındaki kitap bu konudaki ilginç bilimsel araştırmaları anlatıyor.

Genel olarak kitapta anlatılan düşünce şu: İnsanları asıl motive eden yaptıkları işi anlamlı bulmaları ve dünyayı iyileştirdiklerine inanmalarıdır. Para gibi dışsal motivasyonlar basit konuların halledilmesini sağlasa da karmaşık ve yüksek hüner gerektiren işler için içsel motivasyonlar daha başarılıdır. Günümüzde de gereken budur. Girişimler, arge ve inovasyon hiç olmadığı kadar önemlidir ve yüksek hüner gerektiren işlerdir.

İnsan ömrünü neye verdiğini kendine soracaktır. Bütün bir ömrü ne yaparak geçirdim? Eğer kişi inanmadığı, gereksiz bulduğu bir iş yapıyorsa motivasyon sorunu yaşaması muhtemeldir.

İçsel motivasyon için yeni şeyler öğrenme ve yaratma, kendimizi ve dünyamızı iyileştirme, geliştirme duygusu harekete geçirilmelidir. Kişi yaptığı işten keyif almalıdır. Kendi yaratıcı gücünün farkında olmalıdır. “Akış” denilen, çalışırken zamanın nasıl geçtiğini anlamadıkları deneyimi yaşamalıdırlar. En yüksek verim insanlar yaptıkları işi anlamlı bulduklarında ortaya çıkar. Zizek’in cümleleriyle, içsel motivasyon için şu unsurlar gereklidir:

Teşvikler insanların sıkıcı rutin işlerini başarabilmeleri için faydalı olabilir, fakat zihinsel olarak daha zorlu görevlerde bireylerin ve kurumların başarıları gitgide daha hünerli ve yaratıcı olmaya dayanır; dolayısıyla da işlerinde içeriksel değer arayan insana ihtiyaç artar. Pink böyle bir motivasyona üç unsurun sebep olduğunu ileri sürer: Özerklik, hangi görevlerin nasıl başarılacağına karar verebilme; ustalık, bir aktivitede uzmanlaşmışlık; ve amaç, yani dünyayı geliştirme arzusu.

Para motivasyonu azaltır mı?

Drive Nasıl Motive Oluruz? Nasıl Motive Ederiz kitabında içsel olarak güdülenen canlıların dışsal olarak güdülenenlerden daha başarılı olduğunu gösteren deneyler var. Sadece ödül ile motive edilen bireyler, herhangi bir şeyle motive edilmeyen bireylerden daha başarısız oluyorlar. John Locke çocuklar üzerinde dışsal ödülün yıkıcı etkileri olabileceğini söylüyordu. Durum yetişkinler için de geçerli gibi görünüyor. Zizek’in konuyla ilgili örnek verdiği bir deney:

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) tarafından yapılan çalışmanın raporu şöyle: Bir grup öğrenciyi seçip onlara bir dizi zorlu iş verdiler. Rakamı hatırlamak, kelime bulmacaları, üç boyutlu bulmacalar çözmek, hatta bir çemberden top geçirmek gibi fiziksel görevler. Performanslarını teşvik etmek amacıyla üç düzeyde ödül verdiler: Şöyle böyle yaptıysan küçük bir parasal ödül alıyorsun, eğer orta ayarda başardıysan orta, eğer çok iyi yaptıysan, en iyi yapanlardan biriysen, büyük bir para ödülünü kazanıyorsun.

İşte buldukları sonuç. Görev sadece mekanik beceriyle ilişkili olduğunda ikramiyeler beklendiği gibi işe yarayabiliyordu, ne kadar çok ödenirse o kadar iyi performans alınıyordu. Görev, basit de olsa zihinsel bir beceri istediğindeyse büyük ödül daha zayıf performansa yol açıyordu. Peki bu nasıl olabilirdi? Rapor, ekonomiden çoğumuzun öğrendiği daha fazla ödüle daha iyi performans düşüncesine ters düşüyor. Basit zihinsel beceriden daha üst seviyeye çıkıldığında işlerin tersine döndüğünü söylüyorlar.

Konu deneyler olunca sonuçlar bu şekilde çıkabilir fakat gerçek hayatta bunun örneklerini görebiliyor muyuz?

Bu soruyla ilgili birkaç örnek yer alıyor Drive Nasıl Motive Oluruz? Nasıl Motive Ederiz kitabında. Wikipedia kimseden maaş almayan, bu işin faydalı olduğuna inanalar tarafından zenginleştirildi fakat aynı yıllarda Microsof’un maaşlı elemanlarının geliştirdiği ansiklopedi başarısız oldu ve kapandı. Microsoft gibi dev bir şirket başarısız olurken hiçbir ücret almayan gönüllülerin oluşturduğu Wikipedia nasıl başarılı olmuştu?

Kitaptaki diğer örneklerden biri ise Mozilla Firefox, biri Linux, birisi Apache. Tüm bu teknolojiler gönüllülerce geliştirildi. (Tabii şirketler de çıkarları doğrultusunda destek verdiler.) Bu gönüllülük meselesi sadece teknoloji şirketleriyle ilgili değil. Az çok bildiğim için bu örneklere yer vermek istedim. Yapılan deneyler ve dünyadaki bazı örnekler içsel motivasyonun insanların daha mutlu ve verimli olmasını sağladığını gösteriyor.

Özetle; insanlar eğlendiğinde, yaratıcılıklarını ortaya koyduğunda ve dünyayı daha güzel bir yer yaptıklarına inandıklarında daha mutlu ve verimli oluyorlar. Yüksek hüner gerektiren işlerde para işe yaramayabileceği gibi motivasyonu bozabilir. Yeterince para olduğunda (yeterince para asla olmaz gerçi) insanın kendi içine yönelmesi kaçınılmazdır belki de. Cennetin Krallığı filminde Demirci’nin kapısının üstünde bir yazı vardı: “Nemo vir est qui mundum non reddat meliorem.” “Dünyayı daha iyi yapmayan insan insan değildir. “

Bir Cevap Yazın

Theme by Anders Norén