Psikoloji Nedir, Ne İşe Yarar?

Psikoloji nedir? Kısaca bu soruya verilecek yanıt, “İnsan ve hayvanların duygu ve davranışlarının incelenmesidir.” denilebilir. Psikoloji ismi seçilirken, insanın organlarının işleyişinin incelenmesi değil, onun duygu, davranış, düşünce ve algılarının anlaşılmasına vurgu yapılmak istenmiş olmalıdır.

Psikoloji nedir? Bu soruya karşılaştığım bir kitapta öz bir cevap buldum. Fulya Taşçeviren tarafından yazılmış “Kolay, Kısa, Keyifli Psikoloji” isimli kitapta psikoloji nedir kısaca anlatılmış.

Psikoloji insan ruhunun, özünü, değişik durumlarını inceleyen, duyum, coşku ve düşünme gibi olguların kurallarını bulmaya çalışan bilim dalıdır. Namı diğer ruhbilim… Yunanca “ruh” anlamına gelen psykhe ile “bilgi” anlamına gelen logos kelimelerinden türetilmiştir. Psikoloji sözcüğü ilk olarak Alman filozof Christian Wolff (1676-1754) tarafından kullanıldıktan sonra önemsenmeye başlanmıştır.

1879’da Alman psikolog Wilhelm Wundt tarafından Leipzig’de kurulan psikoloji laboratuarı ile de psikoloji, deneysel bilim dalı unvanını kazanmıştır. İlk psikoloji deneyleri burada yapılmıştır. Psişik olaylar fizik olayları gibi incelenmeye çalışılmıştır. Daha sonra Avrupa’nın değişik yerlerinde ve Amerika’da birçok psikoloji laboratuarı açılmıştır. Bizde ise ilk psikoloji çalışmaları Farabi ve İbni Sina’nın düşünme, duygulanma, irade gibi özellikleri incelemeleriyle başlar. Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın çalışmaları da önemlidir.

On beşinci yüzyılda Sultan İkinci Mehmed döneminde kurulan akıl hastanesinde, müzikle ve sporla hastaları tedavi yoluna gidilmiştir. Batı etkisine dayanan ilk psikoloji çalışmaları ise Hoca Tahsin Efendi’nin Psikoloji Yahut İlm-i Ruh eserini yazmasıyla başlar. Abdullah Cevdet ruhsal olaylarla beyin arasındaki ilişkileri incelemiş, Ahmet Mithat Efendi ise çocukların zihinsel ve ruhsal gelişimi ile ilgili araştırmalar yapmıştır. Ve tabi ki Mazhar Osman’ın Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’ni kurması da Türkiye’de psikolojinin gelişiminde bir dönüm noktasıdır.

Psikoloji, felsefeden ayrılıp bağımsız bir bilim haline geldikten sonra, kısmen de olsa, bazı filozofların düşünce biçimlerinin etkisinde kalmış ve ekol olarak gelişen psikoloji akımları ortaya çıkmıştır. Ekoller genellikle tek yanlı görüşlere dayanır. İncelemek istedikleri konuyu temel öğeler açısından ele alırlar. Psikolojinin belli başlı ekolleri şunlardır: Yapısalcılık (zihin yapısı ile ilgili), İşlevselcilik (zihin göreviyle ilgili), Davranışçılık, Psikanaliz ve Geştalt Psikolojisi.

Alıntıdaki “Psikoloji nedir?” sorusunun cevabı ayrıntılı olmamakla beraber konunun farklı yönlerini kapsadığından kayda değerdir.

Psikoloji ne işe yarar?

Psikoloji insani bir bilim olarak birçok bilim dalına yardımcıdır. Kriminoloji gibi suçun anlaşılmasından, işe alım süreçlerine yaygın bir faaliyet alanı vardır.

Psikoloji insan davranışlarıyla ilgili olduğu için tıptan tamamen ayrılamaz bir bilim ve bu özelliği başta sağlık alanında psikolojiden yararlanılmasını sağlar. Dünya sağlık örgütünün tanımında insanın ruhen ve bedenen sağlıklı olması vardır. Psikoloji başta insanın ruhen sağlıklı olmasını sağlayabilir.

Travma geçiren insanlar psikolojik destek alırken psikoloji biliminden faydalabılabilir. Çocukların başlarına gelen felaketler, kişiye çok yakın birinin ölümü gibi durumlarda mesela.

Toplumsal sorunların çözümünde diğer sosyal bilimlerle birlikte psikolojiden faydalanılabilir. Örneğin ülkede kadına yönelik şiddet sorununu çözmek için bu bilimden faydalanılabilir. ABD’de okullarda yaşanan ciddi sorunların çözümü için de geçerlidir bu.

Psikoloji eğitim alanında da kullanılır. İnsan nasıl öğrenir, daha etkili bir öğrenme nasıl olur sorularına cevap verebilir psikoloji. Aynı zamanda pedagoji denilen bilim dalının belki de en iç içe olduğu bilim psikolojidir. Çocuklara nasıl davranılmalıdır, çocuklar nasıl yetiştirilmelidir? Bu sorulara cevap arar psikoloji.

Psikoloji iş dünyası için de çok önemli ve gereklidir. Kimler işe alınmalıdır, örgüt bağlılığını artırmak, iş doyumunu artırmak için neler yapılabilir, insanlar nasıl ortamlarda daha rahat ve üretken olurlar? Bu soruların yanıtı için de bu bilimden faydalanılabilir.

Reklam ve pazarlama alanı da yine bu bilimin fayda sağladığı alanlardandır. Marka algısı oluşturma, marka sadakati, tüketimi teşvik etme, akılda kalma gibi konularda endüstri dünyasında psikolojiden faydalanılır. Rafları nasıl dizersek daha fazla alış veriş yapılmasını sağlarız? Su şişesinin kapağı hangi renk olursa insanların suya talebi artar?

Neden sosyal medya siteleri genellikle mavi rengi tercih eder? Bir reklamda hangi kelimelere vurgu yapılırsa dikkat çekme ve akılda kalma artar?

Ve elbette siyasette. Psikoloji biliminin bulgularından siyasette de faydalanılır. Seçmen psikolojisi, lider algısı gibi alanlarda psikolojinin önemi inkar edilemez. Nasıl konuşmalı, hangi kelimeler seçilmeli, hangi kıyafetler tercih edilmelidir?

Psikoloji ve Psikiyatr arasındaki fark

Psikoloji yukarıda verilen alanların hepsi için kaynak sunarken Psikiyatr psikoloji biliminin verilerinin tıp alanında kullanımıdır.

Bu iki bilim dalı arasındaki esas ayrım, ikisinin eğitim anlayışları ve yaklaşımlarındaki farka dayalıdır. Psikiyatri bir tıp dalı, psikoloji ise bir sosyal bilim alanıdır. Bir üniversitenin edebiyat fakültesinde yer alan “psikoloji” bölümü, öğrencilerine psikoloji bilimini öğretir ve “psikolog” yetiştirir. Tıp fakültelerindeki “psikiyatri” dalları ise, “psikiyatr” yani ruh doktoru yetiştirir. Psikiyatrlar “tıp doktoru” unvanını taşırken, psikologlar “sosyal bilimci” unvanını taşımaktadırlar.

Burada yazılan psikolojinin kullanım alanları birer örnektir. Farklı alt dalları olan psikolojinin birçok kullanım alanından bazılarıdır bunlar. Psikoloji nedir ve psikoloji ne işe yarar sorusunun tam cevabı değildir.

İlk yorum yapan olun

Bir Cevap Yazın