Yapay zekaya bugün milyarlarca dolar aktarılıyor. Benzer miktarlarda paralar elektrikli araçlar ve insansı robotlar için de harcanıyor. Şunu biliyoruz ki tıpkı dotcom balonunda olduğu gibi milyarlar yatırılan bu sektörden birkaç kazanan çıkacak ve yok olanlara yatırım yapanlar paralarını kaybedecekler. 20.yy’ın başlarında sadece ABD’de 200’den fazla otomobil şirketi vardı. Sonunda birkaç kazanan kaldı ve her şeyi aldı. Açık ki yapay zekada da insansı robotlarda da durum benzer şekilde işleyecek. Kazananlar kaybedenlerin teknolojilerini, verilerini, patentlerini ve mühendislerini hızla emerek daha da güçlenirler. Kaybedenlerin yaktığı paralar kazananlar için ucuz yakıt olur. Kapitalizmin belki az tartışılan büyük faydası budur. Sistemsel büyük açgözlülük yüksek arge maliyetlerini hızlıca karşılanmasını sağlar.
Teknoloji yarışında kazanan şirketlerin yatırımcıları kaybedenlerin teknolojilerini alırken piyasanın parasını alır. Kazanç ve yatırım döngüsü başladığında işler yolundadır. Kaybedenler için elbette aynı şey söylenemez. Yeni bir teknolojinin ortaya çıkması ve piyasa dominasyonu sırasında kaybedenler kimlerdir? Piyasa milyarlarca dolarları yakacak enayilerle mi doludur yoksa sermaye devlet işbirliği ile teknolojik üstünlük yarışında geri kalmamak için sistemler üretilmiş midir? Kaybedenlerin kim olduğunu anlamak için ortaya çıkmakta olan yeni teknolojilere yatırım yapan grupları incelemek gerekiyor. Önce minik bir kaybetmeyenler listesi oluşturalım. Kaybedenler bunların arasında olmayacak.
Halihazırda bir kazanan olan ve yeni teknolojilere yatırım yapan büyük devler kendi pazarlarını kaybetmemek için yüksek karlılıklarını milyarlarca dolarlık AR-GE’ye ayırabilirler. Proje başlangıçta iyi olmasa bile sürdürülebilirliğini korursa kaybedenleri yiyerek belli bir aşamaya varabilir. Bu şirketin varlığını sürdürmesi ve yerini koruması açısından varoluşsal bir mesele olduğu için iyi bir stratejidir. Söz gelimi Google, Gemini için milyarlarca dolar kaynak ayırdığında aslında o parayı kendi geleceğini korumak için de harcamış olur. İkinci kaybetmeyenler ise devletlerdir. Devletler yeni gelişen teknolojilere yatırım yapılmasını destekler. Hibe ve teşvikler farklı farklı şirketlere sağlanır. Genelde şirketler değil sektörler desteklendiğinden bu hibe ve teşviklerden birçok grup faydalanabilir. Bu girişimlerden kazanacak olanlar, kaybedecek olanlara harcanan kaynağın orta vadede sisteme dönmesini sağlar. Üç kazanan bütün kaybedenlerin kaybını fazlasıyla çıkarabilir.
Coşmakta olan ve kaybeden yeni bir teknolojiye yatırım yapanlar çok büyük ölçüde bireysel milyarderler değildir. Bu paralar çoğunlukla çeşitli büyük fonlardan gelir. Bu fonlarda yüksek getiri yüksek risk derecesinde yatırımlar bulunur. Bu fonlar arasında vakıflar ve emeklilik fonları vardır. Risk dağıtılmıştır. Risk artık milyonerlerde değil halktadır. Bu fonlar büyük ihtimalle hem kaybedenlere hem de kazananlara yatırım yaptıkları için orta ve uzun vadede kendilerini telafi etmeleri beklenebilir. Bir kısmı daha şanslı bir kısmı ise daha şanssız olabilir.
Aladdin neyi izler?
Bir girişim başarılı oldukça yatırım turlarına çıkar ve her aşamada yeni turlara çıkarak değerini arttırır. Şirkete başlangıçta yatırım yapanlar yeni değerlemelerle birlikte daha iyi konuma gelirler. Yatırım turunun son noktası ise herhalde borsadır. Şirketin değeri tabandan turlarla şişe şişe halka arza kadar gelir. Halka arz olan şirket belirlenen bedel üzerinden halka sunulur. Heyecanlanmaya başladık mı? 🙂 Şirket anlamlı bir gelir üretemeden ya da henüz kazanan olmayıp kazanan gibi görünüyorken halka arz olmayı başardıysa muhtemelen herhangi bir batma durumunda bedeli yatırımcılar ödeyecektir. Başlangıçtaki yatırımcılar şirket halka arz olduğunda görece güvenli alanda olacaklardır. Şirket başarılı olup halka arzdan sonra anlamlı yükselişler yapabilir. Şirket kazananlardan biri olarak borsanın altın şirketlerinden birisi de olabilir. Neticede yatırım bir risk işidir.
Bu yazıda konuya biraz olumsuz taraftan bakalım. Şirket anlamlı bir kar üretmiyor ve gelecekteki umutlar adına ederinden yüksek bir fiyatta halka arz şeklinde bireysel yatırımcısına kavuştu diyelim. Bu durumda şirket yıllarca kazandırmayabilir kaybettirebilir ya da yerinde sayabilir. Girişim kazanırken kar yatırımcılara gider fakat kaybedecekken bedel halka yayılır. Bunun için her zaman şirketin batması gerekmez. Bir şirket zombi şirket haline gelerek çok uzun yıllar piyasada kendini döndürerek kalabilir. Teknoloji yarışını kaybeden şirket ya da beklenen getiriyi elde edemeyen şirket bir şekilde küçülerek, el değiştirerek, başka bir şirketle birleşerek varlığını devam ettirebilir. Artık amaca ulaşılmıştır. Kazananlar yoluna devam etmiş, bolca kaybeden sayesinde hızlıca arge yapılarak teknolojik yeterlilik sağlanmış ve sistemin aldığı riskler bireysel yatırımcıya devredilmiştir.
Peki bu devasa risk transferini, yani çürük yumurtaları halkın sepetine koyma işini kim organize ediyor? Aladdin, Blackrock’ın binlerce parametreye bakarak hisse alım satımı yaptığı yapay zekasının adıdır. Binlerce parametreyi milisaniyeler içinde işleyerek alım satım yapar. Şirketin yanlış yatırımlar yapmasını önlemektir amacı. Şimdi şunu düşünelim. Aladdin ya da başka yapay zekalar piyasadaki siyah kuğuları göremez. Geçmişin modelleriyle çalıştıkları için ve piyasanın geçmişin kurallarına ya da döngülerine göre çalışmak gibi bir mecburiyeti olmadığı için aslında bu araçlar muhtemelen sadece piyasa yapmaktadırlar. Piyasayı önceden göremeyiz ne olacağını bilemeyiz sadece hazırlık yapabiliriz. Öyleyse Aladdin gerçekte ne yapar? Zannediyorum Aladdin artık kapitalin otoparkının valesidir. Başka valeler de vardır. Kaybedenlerin ya da artık kazandıracak durumda olmayanların sistemde sağlıklı şekilde muhafaza edilebilmeleri için oradadır artık. Paralar hisseden hisseye kaydırılır sonunda en zayıf hisselerin halkta toplanması sağlanır.
Bir Cevap Yazın